SPOŁECZNE TOWARZYSTWO OŚWIATOWE

Historia

W II połowie 1987 roku grupa rodziców i nauczycieli postanowiła tworzyć legalne i niezależne szkoły społeczne. Projektem tym zainteresowała m.in. struktury podziemnej oświaty niezależnej i zgromadziła wokół tej inicjatywy krąg ludzi, który dał początek Społecznemu Towarzystwu Oświatowemu.
Rok 1988 był czasem walki o legalizację Towarzystwa. Pierwszy wniosek o zarejestrowanie Społecznego Towarzystwa Oświatowego (na podstawie art. 19 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach) skierowany 30 XI 1987 r. do Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy spotkał się z odmową (z uzasadnieniem, że "cele i formy działania STO w zasadzie pokrywają się z zakresem działania Narodowego Czynu Pomocy Szkole. Podobne zadania realizują również inne stowarzyszenia, jak np. Stowarzyszenie Oświatowców Polskich, Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, a także stowarzyszenie wyższej użyteczności - Towarzystwo Przyjaciół Dzieci").
Odwołanie się Komitetu Założycielskiego od tej decyzji (18 III 1988 r.), powołujące się m.in. na brak przepisów zakazujących "istnienia więcej niż jednej organizacji prowadzącej działalność w tej samej dziedzinie życia społeczno-gospodarczego", także spotkało się z decyzją odmowną (25 V 1988 r.). Kolejnym krokiem była więc skarga do Ministra Spraw Wewnętrznych ("decyzja została powzięta z naruszeniem przyjętych zasad postępowania przy rejestracji stowarzyszeń") oraz ponowne wystąpienie o rozpatrzenie wniosku dotyczącego rejestracji (10 XI 1988 r.). Tym razem, mimo oporu stawianego przez MEN, 29 XII 1988 r. Społeczne Towarzystwo Oświatowe zostało zarejestrowane.
Po zarejestrowaniu Towarzystwo musiało jeszcze uzyskać zgodę MEN na utworzenie pierwszej szkoły, w której za naukę pobiera się czesne. MEN poddało się dopiero po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanego w dniu 24 II 1989 r., w którym NSA orzekł, że wynikająca z Konstytucji bezpłatność szkoły publicznej jest prawem, a nie obowiązkiem obywateli.
Daty związane z powstaniem i podjęciem działalności przez STO stanowią przełom w dziejach oświaty niezależnej w Polsce - po raz pierwszy system komunistyczny dopuścił do jej legalnego funkcjonowania.
Walce o zarejestrowanie STO towarzyszyła na łamach prasy gorąca dyskusja na temat potrzeb i możliwości zakładania szkół niepublicznych oraz tworzenia przez państwo rozwiązań prawnych, które by to ułatwiały. Większość mediów nie związanych bezpośrednio z PZPR zdecydowanie opowiadała się po stronie inicjatorów szkół niepublicznych, natomiast centralne i lokalne media - organy PZPR, posługując się hasłami egalitaryzmu społecznego, były temu przeciwne. Rejestracja STO stała się faktem w wyniku ogromnego wsparcia społecznego.
Bardzo dynamiczny rozwój STO i szkolnictwa niepublicznego nastąpił w okresie, kiedy ministrem edukacji był prof. Henryk Samsonowicz (1989-1991). Powołanie pełnomocnika ds. innowacji w oświacie i szkolnictwa niepublicznego, ułatwiło szybką ścieżkę tworzenia szkół niepublicznych.
Pierwsze szkoły społeczne zaczęły powstawać w już 1989 roku, Kuratoria oświaty wydały wówczas zgodę na utworzenie 32 szkół, w roku szkolnym 1990/91 było ich już 179. W pierwszym okresie istnienia STO szkolnictwo społeczne rodziło się przede wszystkim w wielkich miastach. Jednak zainteresowanie szkołami społecznymi dość szybko przestało ograniczać się do środowisk wielkomiejskich i na przełomie 1991/92 roku zaczęto rejestrować szkoły w mniejszych ośrodkach miejskich.
Po dwóch latach istnienia STO w 211 szkołach społecznych uczyło się około 10 tys. uczniów. Jednocześnie rozbudowywał się społeczny zasięg Towarzystwa, które po trzech latach działania liczyło już 5,5 tys. członków, po czterech - 8 tys. Działały w tym czasie 194 koła terenowe. Po 1992 roku ilościowy rozwój szkół społecznych został wstrzymany na rzecz usprawnienia organizacji i udoskonaleniu pracy szkół już utworzonych.

WAŻNE INICJATYWY STO

W latach 1988/89 Towarzystwo wspierało swoimi opiniami zespół solidarnościowy zajmujący się sprawami edukacji przy Okrągłym Stole. Począwszy od 1990 roku STO bardzo aktywnie włączyło się we wszystkie prace legislacyjne dotyczące oświaty (w których nadal uczestniczy), zarówno na poziomie Ministerstwa Edukacji Narodowej, jak też na forum Parlamentu. Z inicjatywy STO zostały zapisane w ustawie o systemie oświaty rozwiązania gwarantujące szkolnictwu niepublicznemu pełną autonomię, a w Karcie Nauczycieli uprawnienia emerytalne i dotyczące awansu zawodowego dla nauczycieli szkół niepublicznych.
Jednocześnie STO od początku istnienia podejmowało działania na rzecz upodmiotowienia całej oświaty - na początku lat 90. wspierało przekazywanie szkół podstawowych gminnym samorządom terytorialnym, potem szkół ponadpodstawowych - powiatom, a także umieszczenie w systemie prawa oświatowego zapisów dotyczących rad rodziców, rad szkół i rad oświatowych.
Osobne zabiegi legislacyjne STO dotyczyły spraw finansowych. Stowarzyszenie odegrało wiodącą rolę w uzyskaniu i utrzymaniu ulg podatkowych dla rodziców dzieci posyłających dzieci do szkół niepublicznych, a także w konstruowaniu przepisów o finansowaniu szkół i placówek niepublicznych z budżetu państwa. Wobec groźby likwidacji ulg podatkowych w październiku 1994 r. STO zainicjowało akcję obywatelską, dzięki której w ciągu kilku dni zgromadzono kilka tysięcy podpisów pod protestem o likwidacji ulg podatkowych. Przygotowano memoriał o stanie szkół STO dokumentujący, że szkoły niepubliczne przynoszą państwu dochód, który stał się podstawą do społecznej dyskusji i walnie przyczynił się do wygrania batalii o ulgi podatkowe.
Szczególnie istotne i skuteczne były starania o przyznawanie dotacji dla szkół niepublicznych. Początkowo (w ustawie o systemie oświaty z 1991 r.) szkoły uzyskały dotacje do 50% wydatków na jednego ucznia w szkołach publicznych. Był to jednak przepis zbyt nieprecyzyjny i niekorzystny dla szkół niepublicznych, w praktyce utrudniał bowiem egzekwowanie ustawowej dotacji. "Do 50%" oznaczało, że zgodna z prawem jest dotacja w wysokości na przykład "1%". Od września 1992 r. na mocy rozporządzenia MEN zapewniona została dotacja "w wysokości 50%" wydatków w szkołach publicznych na jednego ucznia. W 1995 r. zapis ten udało się wprowadzić do ustawy o systemie oświaty, a w roku 1998 zmienić go na "w wysokości nie niższej niż 50%", by w roku 2000 doprowadzić do zapisu o dotacji w wysokości 100% subwencji.

KRAJOWE ZJAZDY TOWARZYSTWA:

Zjazd Założycielski w Warszawie - 22 stycznia 1989 r.
I Nadzwyczajny Krajowy Zjazd Delegatów STO w Warszawie - 13 kwietnia 1991 r.
II Zwyczajny Krajowy Zjazd Delegatów STO w Warszawie - 2-3 maja 1992 r
III Zwyczajny Krajowy Zjazd Delegatów STO w Warszawie - 2-3 maja 1995 r.
IV Zwyczajny Krajowy Zjazd Delegatów STO w Olecku - 9-10 maja 1998 r.
V Nadzwyczajny Krajowy Zjazd Delegatów STO w Warszawie - 18-19 września 1999 r.
VI Zwyczajny Krajowy Zjazd Delegatów STO w Warszawie - 12-13 maja 2001 r.
VII Zwyczajny Krajowy Zjazd Delegatów STO w Warszawie - 24-25 kwietnia 2004 r.
VIII Zwyczajny Krajowy Zjazd Delegatów STO w Warszawie - 21-22 kwietnia 2007 r.
IX Zwyczajny Krajowy Zjazd Delegatów STO w Warszawie - 24-25 kwietnia 2010 r.